عوامل ایجادکننده مننژیت حاد باکتریال
شایعترین علل مننژیت حاد باکتریال در کودکان و بزرگسالان شامل هموفیلوس آنفلوانزا، نایسریا مننژیتیدیس و استرپتوکوکوس پنومونیه میباشند. میزان شیوع این عوامل بهویژه در کودکان، وابستگی مستقیمی به نوع و پوشش برنامههای واکسیناسیون دارد.
مننژیت پنوموکوکی
مننژیت ناشی از پنوموکوک معمولاً به دنبال عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی و از طریق نازوفارنکس ایجاد میشود. عوامل مستعدکننده شامل:
- اوتیت مدیا
- ماستوئیدیت
- سینوزیت
- شکستگی قاعده جمجمه
- آسپلنی
- نقص سیستم ایمنی
میزان مرگومیر در مننژیت پنوموکوکی علیرغم درمان آنتیبیوتیکی حدود ۲۰ درصد بوده و بروز عوارض عصبی در آن شایع است.
مننژیت مننگوکوکی
مننژیت مننگوکوکی با شیوع حدود ۲۵٪ بیشتر در نوجوانان مشاهده میشود و غالباً توسط سروگروپ B ایجاد میگردد. شش سروگروپ A, B, C, W, Y, X مسئول بیش از ۹۵٪ موارد بیماری تهاجمی مننگوکوکی هستند.
از عوامل مستعدکننده میتوان به:
- عدم دسترسی به خدمات بهداشتی
- اقامت در کمپهای پناهندگان
- حضور در تجمعات انبوه مانند مراسم حج
اشاره کرد. نازوفارنکس مسیر اصلی ورود این ارگانیسم به بدن محسوب میشود.
لیستریا مونوسیتوژنز
لیستریا یکی از علل مهم مننژیت در بزرگسالان بوده و بیشتر در شرایط نقص ایمنی، سالمندی و بارداری دیده میشود. راه ورود این باکتری معمولاً از طریق دستگاه گوارش و مصرف مواد غذایی آلوده است.
سایر عوامل باکتریال
هموفیلوس آنفلوانزا و استافیلوکوک اورئوس از علل کمتر شایع مننژیت هستند که معمولاً به دنبال عفونتهایی نظیر اوتیت یا سینوزیت ایجاد میشوند.
- استرپتوکوک پیوژنز
- انتروکوکها
- استرپتوکوک گروه B (در بارداری، نوزادان، سالمندان و بیماران زمینهای)
- باکتریهای گرم منفی
بینش برای کمک به شما در انجام آنچه انجام می دهید بهتر ، سریعتر و سود آور تر است. وبلاگ کامل را بخوانید
اکشنهای فوری (ED / پذیرش)
هدف: تشخیص سریع، نمونهگیری درست، شروع درمان در زمان.
- • ارزیابی ABC، علائم حیاتی، سطح هوشیاری، راش/پتشی.
- • ۲ کشت خون قبل از آنتیبیوتیک.
- • اگر LP بدون کنتراندیکاسیون: LP فوری → ارسال CSF (آنالیز/گرم/کشت ± PCR).
- • اگر LP باید تأخیر بخورد: بعد از کشت خون، آنتیبیوتیک تزریقی ± دگزامتازون را شروع کنید.
- • آنتیبیوتیک تجربی: ≤ ۶۰ دقیقه از ورود.
- • دگزامتازون: ۲۰ دقیقه قبل یا همزمان با اولین دوز آنتیبیوتیک (حداکثر تا ۴–۱۲ ساعت بعد).
- • تصویربرداری نباید شروع درمان را غیرضروری به تأخیر بیندازد.
LP الان؟ یا تعویق + CT/MRI قبل؟
طبق متن گایدلاین: مواردی که باید قبل از LP تصویربرداری شود.
- کاهش سطح هوشیاری (عدم همکاری برای معاینه نورولوژیک).
- علائم نورولوژیک فوکال یا درگیری اعصاب کرانیال ۲/۳/۴/۶.
- تشنج جدید در هفته اخیر (تب ساده مطابق تعریف گایدلاین: نیاز به تعویق ندارد).
- پاپیلادم یا شک به افزایش ICP / رفلکس کوشینگ.
- نقص ایمنی شدید (پیوند، نوتروپنی شدید، استروئید دوز بالا، بدخیمی پیشرفته، AIDS با CD4<200…).
- عدم پایداری همودینامیک یا نارسایی تنفسی نیازمند احیا/انتوباسیون.
- دریافت داروهای ایمونوساپرسیو.
- عفونت محل پونکسیون.
- پلاکت < 50,000 (بهویژه با اختلال انعقادی).
- • کشت خون بگیرید (حداقل ۲ نمونه).
- • آنتیبیوتیک تزریقی تجربی را شروع کنید (و دگزامتازون طبق معیارها).
- • تصویربرداری (CT/MRI) را انجام دهید.
- • سپس در صورت امکان و ایمنی، LP را انجام دهید.
درمان تجربی (خلاصه عملی)
خط اول: سفالوسپورین نسل سوم تزریقی ± وانکومایسین/ریفامپین ± آمپیسیلین (لیستریا).
- • سفتریاکسون یا سفوتاکسیم
- • + وانکومایسین (یا ریفامپیسین بهعنوان آلترناتیو وانکومایسین)
- • اگر ریسک لیستریا: + آمپیسیلین (سن > ۵۰، بارداری، نقص ایمنی، سیروز، CKD، بدخیمی/پیوند…)
کورتیکواستروئید (دگزامتازون)
- • ۲۰ دقیقه قبل یا همزمان با اولین دوز آنتیبیوتیک
- • حداکثر تا ۴–۱۲ ساعت بعد از آنتیبیوتیک
- • مدت: ۴ روز
- • اگر آنالیز CSF به ضرر باکتریال بود → قطع.
- • اگر ارگانیسمی غیر از پنوموکوک یا Hib type b شناسایی شود → قطع.
- • در شواهد مننگوکوک/راش پوستی یا شرایط اپیدمی → طبق متن، توصیه به عدم تجویز.
- • در نقص ایمنی: مشابه پروتکل؛ اما در HIV مرحله AIDS توصیه نمیشود.
تشخیص و آزمایشها (چکلیست سریع)
- • ظاهر، فشار (در حالت غیرنشسته)
- • سلول/دیفرانسیل، پروتئین، گلوکز و نسبت به خون
- • گرم، کشت + آنتیبیوگرام
- • PCR (در صورت امکان) — خصوصاً اگر آنتیبیوتیک قبل از LP داده شده
- • آنتیژن (در محدودیت منابع / وقتی کشت و PCR منفی ولی شک قوی)
- • لاکتات (قبل از آنتیبیوتیک برای افتراق ویروسی/باکتریال)
- • ۲ کشت خون قبل از آنتیبیوتیک
- • CBC، CRP، PCT (کمککننده؛ نرمال بودن ردکننده نیست)
- • PCR خون (اگر امکان هست، در LP غیرقابل انجام/تعویق، یا شک قوی مننگوکوکسمی)
نمونهگیری و انتقال (CSF/خون) — خلاصه اجرایی
- • Dry tube (آنالیز/گرم/آنتیژن): 1–2 mL
- • Cryotube (PCR): 1–2 mL
- • محیط T-I (کشت/آنتیبیوگرام): 0.5–1 mL
- در صورت امکان حجم کل: ~8 mL
- • Dry tube: دمای اتاق، انتقال حداکثر تا ۱ ساعت
- • PCR (cryotube): یخچال 2–8°C، انتقال تا ۱ هفته (cool box)
- • اگر بیش از ۱ هفته: فریز 20-°C تا ۱ ماه، و 70-°C برای بیش از ۱ ماه
- • T-I: دمای اتاق، ترجیحاً ≤ ۱ ساعت
پیشگیری پس از مواجهه (PEP)
- • سیپروفلوکساسین تکدوز: بزرگسال 500mg؛ کودک 5–12 سال 250mg؛ زیر 5 سال 30 mg/kg تا حداکثر 125mg
- • سفتریاکسون تکدوز: زیر 16 سال 5 mg/kg تا حداکثر 125mg؛ بالای 16 سال 250mg (انتخابی در بارداری)
- • ریفامپین 2 روز: کودک >1سال 10 mg/kg در دو دوز؛ بزرگسال 600mg دوبار در روز
- • تماس طولانی: برای افراد زیر ۲ سال ریفامپین 10 mg/kg روزانه به مدت 4 روز
- • تماس خانگی: اگر کودک <۲ سال در خانواده هست → برای همه اعضا: کودک 10 mg/kg/day، بزرگسال 20 mg/kg/day به مدت 4 روز
- • مهدکودک: بالای ۲ سال در صورت ≥۲ مورد در ۲ ماه
طول درمان آنتیمیکروبیال (طبق متن)
پایش عوارض و “کی تصویر/جراحی؟”
- • تشنج/استاتوس
- • افت سطح هوشیاری
- • نقص عصبی فوکال
- • ترومبوز عروقی
- • علائم افزایش ICP (برادیکاردی، هیپرتانسیون، تغییر مردمک)
- • هیدروسفالی
- • انفارکت/خونریزی مغزی
- • امپیماي سابدورال/آبسه مغزی
- • سپسیس شدید/شوک
- • تشنج مقاوم/بدترشونده
- • افت سریع هوشیاری
- • شک به هیدروسفالی، امپیما، آبسه، انفارکتوس
- • هیدروسفالی انسدادی/امپیما/آبسه → مشاوره جراحی اعصاب فوری
مراقبت و آستانهها (محاسبه سریع)
طبق متن: جمعیت ۳۰–۱۰۰ هزار؛ آستانه هشدار 5/100k/week و اپیدمی 15/100k/week.
- • خوشه: ≥۲ مورد با ارتباط اپیدمیولوژیک (زمان/مکان) که از آستانه هشدار نگذرد.
- • آستانه هشدار: 5 مورد/100k/هفته
- • آستانه اپیدمی: 15 مورد/100k/هفته
تعاریف مورد (WHO 2025) — خلاصه قابل استفاده
تست آموزشی مننژیت
پاسخ اصلی: مننژیت التهاب پردههای اطراف مغز و نخاع است.
پاسخ اصلی: عفونتهای ویروسی و باکتریایی شایعترین علت هستند.
پاسخ اصلی: تب شدید، سردرد و سفتی گردن.
پاسخ اصلی: مننژیت باکتریایی خطرناکتر و نیازمند درمان فوری است.
پاسخ اصلی: کودکان، نوزادان و نوجوانان بیشتر در معرض خطر هستند.
پاسخ اصلی: گریه غیرعادی، بیقراری شدید، تب یا خوابآلودگی غیرطبیعی.
پاسخ اصلی: بعضی انواع مننژیت میتوانند مسری باشند.
پاسخ اصلی: واکسیناسیون و رعایت بهداشت.
پاسخ اصلی: مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس.
پاسخ اصلی: خیر، بیشتر سردردها علت سادهتری دارند.
⚠️ این محتوا صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا نظر پزشک نیست.
.faq-item {
margin-bottom: 15px;
border-radius: 14px;
overflow: hidden;
box-shadow: 0 6px 18px rgba(0,0,0,0.08);
}
.faq-question {
width: 100%;
background: linear-gradient(135deg, #0f766e, #14b8a6);
color: #fff;
padding: 18px 22px;
font-size: 17px;
border: none;
cursor: pointer;
text-align: right;
transition: all 0.3s ease;
}
.faq-question:hover {
background: linear-gradient(135deg, #115e59, #0d9488);
}
.faq-answer {
display: none;
background: #f8fafc;
padding: 18px 22px;
font-size: 15px;
color: #1f2937;
line-height: 1.9;
}
.faq-options {
margin-top: 15px;
padding-right: 10px;
}
.option-checkbox {
margin-left: 10px;
}
.option-answer {
display: none;
background: #f0fdfa;
margin: 5px 0 10px 20px;
padding: 12px 15px;
border-radius: 8px;
color: #065f46;
}